Wat is seksueel geweld

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft een definitie opgesteld rond seksueel geweld:

“Elke seksuele daad die tegen iemands wil wordt uitgevoerd. Het kan door eender welke persoon uitgevoerd worden ongeacht zijn of haar relatie tot het slachtoffer, in gelijk welke omgeving. Iemand tot seksuele daden dwingen tegen zijn of haar wil, of die daad nu volledig gesteld werd of niet, alsook een poging tot het betrekken van iemand in seksuele daden zonder dat deze de aard of de conditie van de daad snapt, of zonder dat zij/hij kan weigeren deel te nemen of onwil kan uiten bijvoorbeeld door ziekte, beperking, de invloed van alcohol of drugs, of door intimidatie of druk.”

Vormen van seksueel geweld

Er bestaan verscheidene vormen van seksueel geweld. De voornaamste zijn aanranding van de eerbaarheid en verkrachting. Wel worden er nog andere vormen van seksueel geweld onderscheiden. Al deze vormen van seksueel geweld zijn ernstig én strafbaar.

Slachtoffers kampen vaak met schuldgevoelens, het is echter belangrijk om aan te kaarten dat de verantwoordelijkheid altijd bij de dader ligt. Het zogezegde uitlokken van seksueel geweld is en blijft een fabel. Zolang men geen uitdrukkelijke toestemming geeft, is dit een vorm van seksueel geweld. Niemand ‘verdient’ of vraagt om seksueel geweld.

Gevolgen van seksueel geweld

Het slachtoffer worden van seksueel geweld is een traumatische ervaring met vergaande gevolgen. Deze gevolgen kunnen verschillende vormen aannemen.

Dit kan gaan van blauwe plekken, breuken, soa’s tot ongewenste zwangerschappen. Tevens kunnen er negatieve gevoelens optreden, kan het slachtoffer de pijnlijke gebeurtenis steeds herbeleven en kunnen er stoornissen optreden. Daarnaast kan het gebeuren een impact hebben op de seksualiteitsbeleving.

Wie zijn de risicogroepen?

Er zijn enkele factoren die het risico vergroten om op jonge leeftijd te maken te krijgen met seksueel grensoverschrijdend gedrag zoals seksueel geweld. Een kleine kanttekening hierbij is dat dit over een fact sheet gaat gericht op kinderen en jongeren. Dit is geen veralgemening naar andere bevolkingsgroepen.

Wie kan de dader zijn?

Zowel mannen als vrouwen kunnen dader zijn van een vorm van seksueel geweld. Vaak zijn de daders ook bekenden van het slachtoffer. Dit kan zowel iemand uit het gezin of de familie zijn, als iemand uit de naaste omgeving. Tevens blijkt uit de laatste jaren dat ook jongeren seksueel geweld plegen. Dit kan gaan om ‘experimenteerfouten’ met leeftijdsgenoten, maar ook een gebrek aan seksuele opvoeding, ervaring of assertiviteit spelen een belangrijke rol.

Uit onderzoek in 2010 uitgebracht door het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen blijkt dat één op vier daders op volwassen leeftijd een onbekende is. Mannelijke slachtoffers kennen in 38% van de gevallen de dader niet. Daders bij vrouwelijke slachtoffers kunnen variëren zoals blijkt uit onderstaand grafiek. Wat wel duidelijk wordt in de grafiek is dat bijna de helft van de daders de partner is van het vrouwelijk slachtoffer.

Bij seksueel geweld ervaren op minderjarige leeftijd is de dader meestal een mannelijk familielid of kennis. 15% van de daders van seksueel misbruik van minderjarigen is een onbekende.

1
Wat is seksueel geweld

Seksueel geweld in België in 2017

Seksueel geweld komt voor in alle lagen van de bevolking. Helaas meldt niet elk slachtoffer een geval van seksueel geweld, hierdoor ontstaat er een heel groot ‘dark number’. In 2017 waren er 11.999 meldingen van seksueel geweld, dit is echter maar een topje van de ijsberg aangezien bijna 90% van de slachtoffers niet naar de politie stapt. Dit kan verscheidene redenen hebben zoals angst voor de dader of een onterecht schuldgevoel en schaamte om niet over het gebeuren te praten of hulp te vragen.

De andere 14 meldingen bestaan uit de acht andere categorieën, waarvan de voornaamste openbare zedenschennis, kinderpornografie, aanzetten tot ontucht en voyeurisme zijn.

1
Seksueel geweld in België in 2017

Evolutie van het beleid

10 maatregelen tegen verkrachting

Sinds 2001 is seksueel geweld een belangrijk thema binnen het Nationaal Actieplan (NAP). Zo lanceerde de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Joëlle Milquet tien extra maatregelen tegen verkrachting in het NAP van 2012 – 2015.

  • Een sensibiliseringscampagne lanceren om vaker klacht in te dienen.
  • Een studie naar het daderprofiel en handelswijze uitvoeren (door Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen).
  • Het creëren van scenario’s voor de politiediensten om snel en doeltreffend op te treden bij seksueel geweld.
  • De normen van de opvang van het slachtoffer door de politie verbeteren.
  • Een betere begeleiding van slachtoffers verzekeren.
  • Het opzetten van een hoger aantal specifieke opleidingen voor de politie rond seksueel geweld.
  • Een betere inzameling van de gegevens via een database.
  • Een beter en gefilmd verhoor van slachtoffers door een optimale inzameling te waarborgen van de eerste informatie.
  • Een netwerk van zeer gespecialiseerde politiemensen inzake seksueel geweld vormen.
  • De uitbreiding van het NAP inzake seksueel geweld.

Uitbreiding van het NAP

In het NAP van 2015 – 2019 richt men zich ook op seksueel geweld buiten de relatie, waarbij ook mannen slachtoffer kunnen worden van seksueel geweld. Bovendien richtte het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen een expertencommissie op, om na te gaan wat de grootste pijnpunten waren in het huidig beleid en zo de praktische aanbevelingen van het middenveld en de terreindeskundigen te verzamelen. De aanbevelingen hebben betrekking op het vervolgen, opsporen, beheren van cases, sensibiliseren in het onderwijs en het begeleiden van slachtoffers van seksueel geweld.

De inspanningen die geleverd worden in verband met de bewijslast (DNA) zijn ook van groot belang. Daarnaast zullen slachtoffers van seksueel geweld worden aangemoedigd om klacht neer te leggen, zodat zij kunnen starten met het verwerken van het trauma, maar ook een luisterend oor kunnen vinden, begeleid kunnen worden en naar de juiste diensten kunnen worden doorverwezen.

De komst van het S.A.S.

Om de bewijsvoering en het geneeskundig onderzoek te verbeteren, is deze geüniformiseerd. Zo is het Seksuele Agressie Set (S.A.S.) ontstaan. Het bestaat uit een geheel van richtlijnen en aanbevelingen en een doos met materiaal om sporen van seksueel geweld te verzamelen. Het verzamelingsproces moet op een zorgvuldige manier gebeuren, aangezien hierdoor het misdrijf en vaak de schuld van de verdachte op wetenschappelijke wijze kan worden bewezen.

Het doel van het SAS is enerzijds de kwaliteit van de onderzoeken inzake verkrachtingen of aanrandingen van de eerbaarheid waarborgen en, anderzijds, toelaten om de psychologische stoornissen veroorzaakt door seksuele agressie te beperken en aldus een secundaire victimisering te vermijden

1
Evolutie van het beleid

Wetgeving

Er bestaat verschillende wetgeving waarin seksueel geweld aan bod komt.

  • Sinds de wijziging van de wet van 4 juli 1989 bestaat er nu ook verkrachting tussen echtgenoten
  • Wet van 16 december 2002 houdende oprichting van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
  • Wet van 10 mei 2007 ter bestrijding van discriminatie tussen vrouwen en mannen
  • Verdrag van 11 mei 2011 van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, gedaan te Istanbul op 11 mei 2011
  • Wet van 30 november 2011 tot wijziging van de wetgeving wat de verbetering van de aanpak van seksueel misbruik en feiten van pedofilie binnen een gezagsrelatie betreft
  • Wet van 14 december 2012 tot verbetering van de aanpak van seksueel misbruik en feiten van pedofilie binnen een gezagsrelatie
  • Wet van 22 mei 2014 ter bestrijding van seksisme in de openbare ruimte en tot aanpassing van de wet van 10 mei 2007 ter bestrijding van discriminatie teneinde de daad van discriminatie te bestraffen
  • Wet van 1 februari 2016 tot wijziging van diverse bepalingen wat de aanranding van de eerbaarheid en het voyeurisme betreft
  • In 2016 is België toegetreden tot het Verdrag van Istanbul van de Raad van Europa. De aanvullende engagementen die ons land hierdoor opneemt, werden vertaald in het Nationaal Actieplan 2015-2019.
  • Decreet van 26 september 2016 betreffende de slachtofferhulp en de gespecialiseerde slachtofferhulp
  • Decreet van 13 juli 2018 houdende de erkennings- en bemiddelingscommissie voor slachtoffers van historisch misbruik
  • In het Wetboek van Strafrecht handelen de artikelen 239 tot 250 over seksueel geweld en misbruik.

Zie ook de omzendbrieven COL 4/2017 betreffende de Seksuele Agressie Set (S.A.S.) en COL 4/2006 betreffende het strafrechtelijk beleid inzake partnergeweld.

1
Wetgeving

Zorgcentra na seksueel geweld (ZSG)

Een Zorgcentrum na Seksueel Geweld (ZSG) is een dienst in enkele ziekenhuizen waar elk slachtoffer van seksueel geweld terecht kan. In deze centra zijn verscheidene diensten verzameld op één plaats, waardoor het slachtoffer alle hulp aangeboden krijgt op medisch, juridisch, politioneel, psychosociaal en forensisch vlak. Het ZSG is elke dag bereikbaar en dit vierentwintig uur per dag.

Momenteel zijn deze centra gelokaliseerd op drie plaatsen, namelijk in het UZ Gent, het UMC Sint Pieter in Brussel en het UMC Luik. Dit omdat het om een pilootproject gaat.

ZSG Gent: 09/332.80.80, [email protected], bereikbaar via Ingang 47 op het UZ Gent, C. Heymanslaan 10, 9000 Gent

ZSG Brussel/CPVS Bruxelles: 02/535.45.42, [email protected], bereikbaar via Rue Haute 320, 1000 Brussel

CPVS Liège: 04/284.35.11, [email protected], bereikbaar via de spoeddienst van CHU Liège, Urgences des Bruyères, Rue de Gaillarmont 600, à 4032 Chênée, 4000 Liège

Het ZSG staat open voor slachtoffers van seksueel geweld. In elk ZSG is het mogelijk om klacht neer te leggen bij de politie en is er verdere opvolging mogelijk. Verder kunnen ook steunfiguren terecht bij het ZSG. Steunfiguren kunnen partners, familieleden en vrienden zijn. Elk ZSG geeft geregeld informatiesessies over hoe steunfiguren kunnen omgaan met slachtoffers van seksueel geweld. Tevens kunnen zij het ZSG mailen of bellen voor verdere tips en ondersteuning. Het kan ook voorkomen dat een ZSG-psycholoog een steunfiguur betrekt bij de therapie van een slachtoffer.

1
Zorgcentra na seksueel geweld (ZSG)

Acties tegen seksueel geweld

Internationaal niveau

  • Plan International is een ontwikkelingsorganisatie die wereldwijd actief is in meer dan 70 landen. Ze werken samen met ongeveer 90.000 lokale gemeenschappen aan concrete oplossingen voor kinderen, gezinnen en gemeenschappen. Nu hebben ze een blog rond seksueel geweld opgericht waarin verscheidene campagnes en projecten uitgelicht worden.

Nationaal niveau

Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen:

  • Brochure ‘Seksueel geweld. Wat nu?’: Deze brochure van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen richt zich voornamelijk tot de slachtoffers van seksueel geweld. De brochure wil een leidraad zijn voor iedereen die bij seksueel geweld betrokken wordt. Ze bevat definities, wetgeving en een groot aantal praktische tips die u op weg kunnen zetten om het hoofd te bieden aan het seksueel geweld.
  • Samen met de Staatssecretaris voor Gelijke Kansen en de Politie heeft het Instituut de website www.seksueelgeweld.be/ (voorheen www.hulpnaverkrachting.be) opgericht voor slachtoffers en naasten die geconfronteerd worden met seksueel geweld. De site wil hulp bieden aan iedereen die met vragen zit over seksueel geweld. Tevens biedt de site de mogelijkheid om aangifte te doen bij de politie. Bovendien probeert deze site enkele mythes de wereld uit te helpen.
  • Brochure ‘Seksisme tegengaan: een uitdaging voor de gelijkheid van vrouwen en mannen’: Deze brochure heeft als doel om de wet tegen seksisme uit te leggen. Het geeft de wettelijke definitie en maakt een verschil met andere fenomenen. Verder geeft het nog enkele tips wat een persoon  kan doen die dreigt slachtoffer te worden of er getuige van is.
1
Acties tegen seksueel geweld