Wat is partnergeweld

Partnergeweld ontstaat wanneer de banden binnen het koppel uit evenwicht zijn gebracht. In deze situaties wil één van de partners de andere domineren of controleren, de relatie wordt ongelijk en er treedt angst op.

Partnergeweld bestaat vaak uit een geheel van feiten die afzonderlijk beschouwd betekenisloos kunnen lijken (vernederende woorden, beledigingen, verboden, verbale bedreigingen, enz.)  maar die met een bepaalde frequente terug voorkomen en zich opstapelen.  Het kan eveneens gaan om ernstigere handelingen zoals slagen, klappen, enz. 

Heel vaak neemt de pleger van het geweld zijn verantwoordelijkheid niet op voor zijn gedrag en probeert hij het te rechtvaardigen door externe oorzaken of door de fout op het gedrag van zijn/haar partner af te schuiven.

Definitie

Partnergeweld is als volgt gedefinieerd in het kader van het Belgisch Nationaal Actieplan 2015-2019 tegen partnergeweld:  

  • Onder partnergeweld verstaat men een geheel van gedragingen, handelingen en houdingen van één van de partners of ex-partners die erop gericht zijn de andere te controleren en te domineren. Het omvat fysieke, psychische, seksuele en economische agressie, bedreigingen of geweldplegingen die zich herhalen of kunnen herhalen en die de integriteit van de ander en zelfs zijn socio-professionele integratie aantasten.

Geen gewone ruzie

In de meeste koppels of gezinnen is er al eens ruzie. Leden van een gezin/koppel kunnen al eens boos zijn op elkaar zonder dat dit noodzakelijkerwijs negatieve gevolgen heeft.  Partnergeweld heeft niet te maken met een onenigheid, het is een manier om de andere te breken, angst aan te jagen, te onderwerpen.

Wanneer er geweld wordt uitgeoefend, verdwijnen het respect voor de andere en de gelijkheid. De intentie is macht te hebben over de andere, ongeacht wat het conflict zal doen losbarsten.

Deze intentie wordt gecamoufleerd, verborgen. Het is geen kwestie van controleverlies, integendeel.  Deze strategieën van machtsname zijn georganiseerd, vaak voorkomend, cyclisch en bestrijken een lange periode.

Geweld met vele gezichten

Geweld binnen een koppel kan één of verschillende vormen aannemen, die zich kunnen opstapelen. Door het gebruik van geweld en de overgang van één vorm van geweld naar een andere kan de agressor zijn controlestrategieën aanpassen naargelang de reacties van zijn/haar partner.

Het kan gaan over geweld dat de volgende vormen aanneemt:

Partnergeweld is gebaseerd op een machtsverhouding.  De slachtoffers kunnen lijden aan isolement, pesterijen, laster, vernedering, intimidatie, minderwaardigheidsgevoel, bedreigingen, fysiek en seksueel geweld, emotionele chantage of beledigingen. 

Alcohol, drugs en stress kunnen het uiten van geweld aanmoedigen, maar geen enkele van deze elementen kan geweld rechtvaardigen. Er bestaat geen enkele substantie of stresserende situatie die iemand tegen zijn wil gewelddadig kan maken.

Opgelet voor stereotypen!

Het is belangrijk op te merken dat in tegenstelling tot wat men zou denken, partnergeweld in alle lagen van de maatschappij voorkomt, ongeacht het sociale milieu waarin men zich bevindt.

Bovendien kunnen zowel vrouwen als mannen het slachtoffer worden van dit soort geweld, het is wel duidelijk dat vrouwen meestal het slachtoffer zijn van partnergeweld. Kinderen zijn vaak de onrechtstreekse slachtoffers van partnergeweld.

Cyclus van geweld

Het geweld dat wordt gepleegd in een context tussen koppels maakt deel uit van een cyclus die «cyclus van het partnergeweld» wordt genoemd. 

Deze cyclus wordt door de agressor gebruikt om macht te hebben en te houden op zijn slachtoffer. In een relatie tussen koppels, die getekend is door geweld, herhaalt deze cyclus zich en versnelt deze met de tijd.  

 

 Fase 1: Sfeer van spanning  Fase 2: Crisis  Fase 3: Rechtvaardiging  Fase 4: Wittebroodsweken
  • De agressor heeft driftbuien, bedreigt de andere persoon met zijn blik, hanteert zware stiltes, is prikkelbaar, slechtgehumeurd, maakt bruuske gebaren, mokt.
  • Het slachtoffer voelt zich bezorgd, probeert de sfeer te verbeteren, let op eigen gebaren en woorden.
  • De agressor valt de andere persoon verbaal, psychologisch, fysiek, seksueel of economisch aan.
  • Het slachtoffer voelt zich vernederd, boos, triest, heeft het gevoel dat de situatie oneerlijk is.
  • De agressor vindt excuses om zijn gedrag te rechtvaardigen, geeft de schuld aan de andere, minimaliseert de feiten.
  • Het slachtoffer probeert deze verklaringen te verstaan, helpt hem/haar te veranderen, twijfelt aan de eigen percepties, voelt zich verantwoordelijk voor de situatie, stelt zich in de plaats van de agressor.
  • De agressor vraagt om vergiffenis, maakt beloftes, wil vergeten, wordt geholpen, wil vergeven worden, praat over therapie of zelfmoord.
  • Het slachtoffer geeft hem een kans, zorgt voor hulp, merkt zijn inspanningen op, verandert zijn eigen gewoontes.
1
Wat is partnergeweld

Intrafamiliaal geweld in België in 2017

1
Intrafamiliaal geweld in België in 2017

Regelgeving

  • Sinds de wet van 24 november 1997 is partnergeweld opgenomen in het Belgische strafwetboek.
  • Het feit dat geweld gepleegd wordt t.o.v. de partner wordt aanzien als een verzwarende omstandigheid in het strafwetboek. In dit geval gelden er zwaardere straffen. (artikel 410 Strafwetboek)
  • De artikels zijn genderneutraal en gelden ook voor holebikoppels.
  • De procureur des Konings beschikt krachtens de wet over ruimere bevoegdheden bij partnergeweld. (artikel 46 Wetboek van Strafvordering)
  • Professionals die gehouden zijn door het beroepsgeheim hebben het recht om onder bepaalde voorwaarden dit te doorbreken en melding te maken van (vermoedelijk) partnergeweld. (artikel 458bis Strafwetboek)
  • De procureur des Konings kan een tijdelijk huisverbod opleggen van maximum 10 dagen (max. 3 maanden na verlenging) aan een persoon die een ernstig en onmiddellijk gevaar oplevert voor de veiligheid van personen met dezelfde verblijfplaats. (Wet van 15 mei 2012)
  • In 2016 is België toegetreden tot het Verdrag van Istanbul van de Raad van Europa. De aanvullende engagementen die ons land hierdoor opneemt, werden vertaald in het Nationaal Actieplan 2015-2019.

Zie eveneens de omzendbrieven COL 3/2006 en COL 4/2006 betreffende intrafamiliaal geweld en partnergeweld en COL 18/2012 betreffende het tijdelijk huisverbod.

1
Regelgeving

Acties tegen partnergeweld

Internationaal niveau

  • Veertiendaagse Witte Lintjes: de internationale dag tegen geweld op vrouwen over de hele wereld (25 november) wordt gesymboliseerd door witte lintjes die voor deze gelegenheid worden uitgedeeld

Europees niveau

  • Het Secretariaat van het European Crime Prevention Network heeft in 2014 een toolbox opgemaakt waarin aandacht besteed wordt aan het thema intrafamiliaal geweld.
    Deze toolbox geeft in de eerste plaats een overzicht van de inspanningen die op Europees, nationaal en lokaal niveau geleverd worden op het vlak van wettelijke- en beleidsmaatregelen om intrafamiliaal geweld aan te pakken en bevat een overzicht van lokale goede praktijken in de verschillende EU-Lidstaten.
    Eucpn.org : Toolbox 4 : Bestrijding van huiselijk geweld in de EU - beleid en praktijken

Nationaal niveau

Initiatieven van het Instituut voor de Gelijkheid van vrouwen en mannen

  • Brochure ‘Geweld. Wat nu?’: Deze brochure van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen richt zich in de eerste plaats tot de slachtoffers van geweld, maar ook tot iedereen die er rechtstreeks of onrechtstreeks mee geconfronteerd wordt. De brochure wil een leidraad zijn voor iedereen die bij geweld betrokken wordt. Ze bevat definities en een groot aantal praktische tips die u op weg kunnen zetten om het hoofd te bieden aan het geweld.
  • Folder ‘Breek de stilte voor je zelf gebroken bent’: Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen heeft ook een folder uitgewerkt in zeventien talen. Deze folder wordt verspreid op plaatsen waar slachtoffers van geweld, en vooral dan allochtone slachtoffers, kunnen komen aankloppen.  Deze folder biedt deze slachtoffers de weg naar diensten waar zij in hun eigen taal terecht kunnen en waar zij hulp en advies kunnen krijgen.

Vlaamse Gemeenschap

Franse Gemeenschap

  • Een campagne ter bestrijding van partnergeweld (2013): www.huitcouples.be  
  • Campagne ter bestrijding van psychologisch geweld: www.fredetmarie.be  
  • De site van de campagne « le journal de Marie »: www.journaldemarie.be   
  • In 2014: Het pedagogisch koffertje, « Hetzelfde dilemma », werd uitgewerkt om de sociale werkers bij te staan met de hulpverlening aan kinderen ouder dan 10 jaar die getuige zijn van partnergeweld. Hierin zit een muziekclip rond het delicate thema van partnergeweld door de ogen van kinderen, aangevuld met foto's en pedagogische fiches. Dit koffertje is kosteloos beschikbaar in alle ‘Centres locaux de promotion de la santé’ van de Federatie Wallonië-Brussel.
1
Acties tegen partnergeweld

Lokale projecten

Update 02.10.2018

1
Lokale projecten