Wat is partnergeweld

Partnergeweld ontstaat wanneer de banden binnen het koppel uit evenwicht zijn gebracht. In deze situaties wil één van de partners de andere domineren of controleren, de relatie wordt ongelijk en er treedt angst op.

Partnergeweld bestaat vaak uit een geheel van feiten die afzonderlijk beschouwd betekenisloos kunnen lijken (vernederende woorden, beledigingen, verboden, verbale bedreigingen, enz.)  maar die met een bepaalde frequente terug voorkomen en zich opstapelen.  Het kan eveneens gaan om ernstigere handelingen zoals slagen, klappen, enz. 

Heel vaak neemt de pleger van het geweld zijn verantwoordelijkheid niet op voor zijn gedrag en probeert hij het te rechtvaardigen door externe oorzaken of door de fout op het gedrag van zijn/haar partner af te schuiven.

Definitie

Partnergeweld is als volgt gedefinieerd in het kader van het Belgisch Nationaal Actieplan 2015-2019 tegen partnergeweld:  

  • Onder partnergeweld verstaat men een geheel van gedragingen, handelingen en houdingen van één van de partners of ex-partners die erop gericht zijn de andere te controleren en te domineren. Het omvat fysieke, psychische, seksuele en economische agressie, bedreigingen of geweldplegingen die zich herhalen of kunnen herhalen en die de integriteit van de ander en zelfs zijn socio-professionele integratie aantasten.

Geen gewone ruzie

In de meeste koppels of gezinnen is er al eens ruzie. Leden van een gezin/koppel kunnen al eens boos zijn op elkaar zonder dat dit noodzakelijkerwijs negatieve gevolgen heeft.  Partnergeweld heeft niet te maken met een onenigheid, het is een manier om de andere te breken, angst aan te jagen, te onderwerpen.

Wanneer er geweld wordt uitgeoefend, verdwijnen het respect voor de andere en de gelijkheid. De intentie is macht te hebben over de andere, ongeacht wat het conflict zal doen losbarsten.

Deze intentie wordt gecamoufleerd, verborgen. Het is geen kwestie van controleverlies, integendeel.  Deze strategieën van machtsname zijn georganiseerd, vaak voorkomend, cyclisch en bestrijken een lange periode.

Geweld met vele gezichten

Geweld binnen een koppel kan één of verschillende vormen aannemen, die zich kunnen opstapelen. Door het gebruik van geweld en de overgang van één vorm van geweld naar een andere kan de agressor zijn controlestrategieën aanpassen naargelang de reacties van zijn/haar partner.

Het kan gaan over geweld dat de volgende vormen aanneemt:

Partnergeweld is gebaseerd op een machtsverhouding.  De slachtoffers kunnen lijden aan isolement, pesterijen, laster, vernedering, intimidatie, minderwaardigheidsgevoel, bedreigingen, fysiek en seksueel geweld, emotionele chantage of beledigingen. 

Alcohol, drugs en stress kunnen het uiten van geweld aanmoedigen, maar geen enkele van deze elementen kan geweld rechtvaardigen. Er bestaat geen enkele substantie of stresserende situatie die iemand tegen zijn wil gewelddadig kan maken.

Opgelet voor stereotypen!

Het is belangrijk op te merken dat in tegenstelling tot wat men zou denken, partnergeweld in alle lagen van de maatschappij voorkomt, ongeacht het sociale milieu waarin men zich bevindt.

Bovendien kunnen zowel vrouwen als mannen het slachtoffer worden van dit soort geweld, het is wel duidelijk dat vrouwen meestal het slachtoffer zijn van partnergeweld. Kinderen zijn vaak de onrechtstreekse slachtoffers van partnergeweld.

Cyclus van geweld

Het geweld dat wordt gepleegd in een context tussen koppels maakt deel uit van een cyclus die «cyclus van het partnergeweld» wordt genoemd. 

Deze cyclus wordt door de agressor gebruikt om macht te hebben en te houden op zijn slachtoffer. In een relatie tussen koppels, die getekend is door geweld, herhaalt deze cyclus zich en versnelt deze met de tijd.  

 

 Fase 1: Sfeer van spanning  Fase 2: Crisis  Fase 3: Rechtvaardiging  Fase 4: Wittebroodsweken
  • De agressor heeft driftbuien, bedreigt de andere persoon met zijn blik, hanteert zware stiltes, is prikkelbaar, slechtgehumeurd, maakt bruuske gebaren, mokt.
  • Het slachtoffer voelt zich bezorgd, probeert de sfeer te verbeteren, let op eigen gebaren en woorden.
  • De agressor valt de andere persoon verbaal, psychologisch, fysiek, seksueel of economisch aan.
  • Het slachtoffer voelt zich vernederd, boos, triest, heeft het gevoel dat de situatie oneerlijk is.
  • De agressor vindt excuses om zijn gedrag te rechtvaardigen, geeft de schuld aan de andere, minimaliseert de feiten.
  • Het slachtoffer probeert deze verklaringen te verstaan, helpt hem/haar te veranderen, twijfelt aan de eigen percepties, voelt zich verantwoordelijk voor de situatie, stelt zich in de plaats van de agressor.
  • De agressor vraagt om vergiffenis, maakt beloftes, wil vergeten, wordt geholpen, wil vergeven worden, praat over therapie of zelfmoord.
  • Het slachtoffer geeft hem een kans, zorgt voor hulp, merkt zijn inspanningen op, verandert zijn eigen gewoontes.
1
Wat is partnergeweld

Intrafamiliaal geweld in België in 2021

 

tableau nl

Bron : féderale politie (cijfers 1st semester 2021)  
1
Intrafamiliaal geweld in België in 2021

Beleid en regelgeving

Op internationaal niveau

Het Verdrag van Istanbul (Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld) waartoe België in 2016 is toegetreden.

Richtlijn 2012/29/EU van het Europees Parlement en de Raad van 25 oktober 2012 tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten, en ter vervanging van Kaderbesluit 2001/220/JBZ van de raad (punten 17 en 18).

De verklaring van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties over de uitbanning van geweld tegen vrouwen (1993)

Op nationaal niveau  

Het Nationaal Actieplan ter bestrijding van alle vormen van gendergerelateerd geweld

Op Belgisch niveau zijn verschillende departementen van verschillende bestuursniveaus bevoegd voor de preventie en bestrijding van gendergerelateerd geweld. Dat gedeelde beleid wordt geconcretiseerd via een nationaal actieplan ter bestrijding van alle vormen van gendergerelateerd geweld (NAP) waarbij de federale overheid, de gemeenschappen en de gewesten betrokken zijn.

Het nationaal actieplan ligt geheel in de lijn van het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld en wordt gestuurd door de Staatssecretaris voor gendergelijkeid, gelijke kansen en diversiteit in samenwerking met het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, en administratief gecoördineerd door de Interdepartementale Coördinatiegroep (IDG), die de federale, gewestelijke en gemeenschapsdepartementen die betrokken zijn bij de uitwerking, uitvoering en opvolging van het NAP, samenbrengt.

Het Strafwetboek

De omzendbrieven van het College van Procureurs-generaal

  • COL 3/2006 betreffende intrafamiliaal en extrafamiliaal geweld
  • Definitie van het intrafamiliaal geweld en de extrafamiliale kindermishandeling, de identificatie en de registratie van de dossiers door de politiediensten en de parketten
  • COL 4/2006 (herzien op 12/10/2015) betreffende partnergeweld
  • Gemeenschappelijke omzendbrief van de minister van Justitie en het College van Procureurs-generaal betreffende het strafrechtelijk beleid inzake partnergeweld
  • COL 18/2012 (herzien op 5/03/2020) betreffende het tijdelijk huisverbod 
  • Gemeenschappelijke omzendbrief van de minister van Justitie, de minister van Binnenlandse Zaken, de communautaire ministers bevoegd voor de justitiehuizen en het College van Procureurs-generaal betreffende het tijdelijk huisverbod ingeval van huiselijk geweld
  • COL 03/2020 betreffende de voorziening I+Belgium
  • Voorlopige richtlijnen inzake het gebruik van het informaticaplatform “I+Belgium”

 I+Belgium is een platform dat de politiediensten, de justitiehuizen, de centra voor elektronisch toezicht (CSE – VCET), de penitentiaire administratie en de parketten, die de voorwaardelijk in vrijheid gestelde personen, de personen aan wie strafuitvoeringsmodaliteiten werden verleend of de geïnterneerden opvolgen, in de mogelijkheid stelt om informatie over de situatie van deze personen nagenoeg in realtime te raadplegen en deze gegevens indien nodig te actualiseren.

  •  Aangezien I+Belgium uitgerold is in alle arrondissementen, is het belangrijk om een zekere uniformiteit op het vlak van de uitvoering te garanderen.
  • COL 15/2020 betreffende de tool voor de risico-evaluatie
  • Richtlijnen van het College van Procureurs-generaal betreffende de veralgemening van het gebruik door de politiediensten en de parketten van een tool voor de eerstelijnsrisico-evaluatie inzake partnergeweld   
  • COL 20/2020 betreffende het "herbezoek van slachtoffers"
  • Omzendbrief ter veralgemening van het "herbezoek" van slachtoffers door de politiediensten in situaties van partnergeweld tijdens de coronacrisis 
1
Beleid en regelgeving

Acties tegen partnergeweld

Internationaal niveau

  • Veertiendaagse Witte Lintjes: de internationale dag tegen geweld op vrouwen over de hele wereld (25 november) wordt gesymboliseerd door witte lintjes die voor deze gelegenheid worden uitgedeeld

Europees niveau

  • Het Secretariaat van het European Crime Prevention Network heeft in 2014 een toolbox opgemaakt waarin aandacht besteed wordt aan het thema intrafamiliaal geweld.
    Deze toolbox geeft in de eerste plaats een overzicht van de inspanningen die op Europees, nationaal en lokaal niveau geleverd worden op het vlak van wettelijke- en beleidsmaatregelen om intrafamiliaal geweld aan te pakken en bevat een overzicht van lokale goede praktijken in de verschillende EU-Lidstaten.

Knowlegde centre

Toolbox

Nationaal niveau

Initiatieven van het Instituut voor de Gelijkheid van vrouwen en mannen

  • Brochure ‘Geweld. Wat nu?’: Deze brochure van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen richt zich in de eerste plaats tot de slachtoffers van geweld, maar ook tot iedereen die er rechtstreeks of onrechtstreeks mee geconfronteerd wordt. De brochure wil een leidraad zijn voor iedereen die bij geweld betrokken wordt. Ze bevat definities en een groot aantal praktische tips die u op weg kunnen zetten om het hoofd te bieden aan het geweld.
  • Folder ‘Breek de stilte voor je zelf gebroken bent’: Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen heeft ook een folder uitgewerkt in zeventien talen. Deze folder wordt verspreid op plaatsen waar slachtoffers van geweld, en vooral dan allochtone slachtoffers, kunnen komen aankloppen.  Deze folder biedt deze slachtoffers de weg naar diensten waar zij in hun eigen taal terecht kunnen en waar zij hulp en advies kunnen krijgen.

Vlaamse Gemeenschap

Franse Gemeenschap

  • Een campagne ter bestrijding van partnergeweld (2013): www.huitcouples.be  
  • Campagne ter bestrijding van psychologisch geweld: www.fredetmarie.be  
  • De site van de campagne « le journal de Marie »: www.journaldemarie.be   
  • In 2014: Het pedagogisch koffertje, « Hetzelfde dilemma », werd uitgewerkt om de sociale werkers bij te staan met de hulpverlening aan kinderen ouder dan 10 jaar die getuige zijn van partnergeweld. Hierin zit een muziekclip rond het delicate thema van partnergeweld door de ogen van kinderen, aangevuld met foto's en pedagogische fiches. Dit koffertje is kosteloos beschikbaar in alle ‘Centres locaux de promotion de la santé’ van de Federatie Wallonië-Brussel.
1
Acties tegen partnergeweld

De lokale preventieprojecten

Update 02.10.2018

De Algemene Directie Veiligheid en Preventie kent in het kader van haar opdracht ter ondersteuning van het lokaal preventiebeleid subsidies toe aan niet minder dan 109 gemeenten door middel van strategische veiligheids- en preventieplannen. 

Op die manier ondersteunen we de steden en gemeenten financieel in de ontwikkeling van preventieprojecten rond verschillende thema's, waaronder gendergerelateerd geweld (wat seksueel geweld, huiselijk geweld, partnergeweld, eergerelateerd geweld, geweld tegen holebi’s en transgenders omvat).

Wij bieden op vraag van de lokale overheden ook consultancy's aan en zorgen ervoor dat de lokale initiatieven via projectfiches en een cartografie van de lokale preventieprojecten worden verspreid naar andere steden en gemeenten.  

Projectbladen : zoekmachine 

Behoefte aan een consultancy om je lokaal preventieproject op te zetten?

Aarzel dan niet om contact met ons op te nemen via [email protected]. Wij zullen jou zeker te woord staan!

De plaatsen die door de steden en gemeenten ter beschikking worden gesteld in het kader van een consultancy, moeten over een zaal beschikken die het mogelijk maakt om de social distancing te garanderen. Voor de steden en gemeenten die externe personen niet fysiek kunnen verwelkomen, bieden wij ook consultancy op afstand aan via online platformen.

1
De lokale preventieprojecten