Wat?

Oudermishandeling kan gedefinieerd worden als regelmatige acties die kinderen of jongeren tegen één of beide ouders of stiefouders uitvoeren en waar de intentie is om fysiek, psychologisch en financieel geweld te gebruiken, zonder dodelijke afloop. Waarbij het kind tussen de 12 en 24 is, nog afhankelijk is van de ouders en waar het kind bepaalde controle en macht over de ouder wil hebben.

Hierbij is het belangrijk dat het regelmatige acties zijn, dit verwijst immers naar een dieperliggend probleem. De intentie moet er bij de jongere zijn om de ouder te kwetsen of pijn te doen, er kan niet gesproken worden van oudermishandeling als het incidenteel is. Wanneer het geweld een dodelijke afloop kent, wordt er gesproken over ouderdoding. De jongeren moeten ook nog afhankelijk zijn van de ouders. Ouders die 55 jaar of ouder zijn en slachtoffer van mishandeling zijn, behoren tot de categorie ouderenmishandeling.  

Vaak schamen de ouders zich omdat ze denken dat het gedrag dat hun kind stelt, hun schuld is. Hierdoor zullen ouders eerder zwijgen en hopen dat het kind zal stoppen of dat het niet zal escaleren.  Dit taboe en het feit dat ouders hun kinderen willen beschermen en daardoor liegen over de mishandeling zorgt ook voor een moeilijkheid bij het verzamelen van gegevens rond dit soort van mishandeling.

Oudermishandeling begint meestal met vormen van psychologische mishandeling en verbale mishandeling. Later kunnen daar fysieke en de financiële mishandeling bijkomen.

1
Wat?

Vormen

5 soorten van oudermishandeling:

ouders

1
Vormen

Cijfers

In de Politiële criminaliteitsstatistieken kunnen er cijfers gevonden worden rond oudermishandeling met als opschrift: ‘Opzettelijk slagen en/of verwondingen binnen familie – Tegen de ouders’. De laatste cijfers die te vinden zijn, zijn van het eerste kwartaal van 2018. In deze periode werden er 945 voltooide feiten geregistreerd en 2 pogingen. Hieronder is er een overzicht van de evolutie van dit soort geweld opgenomen in de politiële criminaliteitscijfers doorheen de jaren 2000-2018:

ouders

Hierbij is duidelijk vanuit de classificering in de politiële criminaliteitsstatistieken dat het enkel gaat om fysieke oudermishandeling. Duidelijke cijfers over verbale, financiële en psychologische mishandeling tegen ouders zijn er niet.  

1
Cijfers

Wie zijn de risicogroepen?

Uit het gelimiteerde onderzoek rond het thema oudermishandeling kan er afgeleid worden dat dit soort van mishandeling in alle sociale klassen van de maatschappij kan voorkomen. De moeder (of diegene die de hoofdverzorger van het kind is) is vaker het slachtoffer. Zowel zonen als dochters kunnen geweld plegen t.a.v. hun ouders. Echter zullen zonen vaker fysiek agressief geweld gebruiken dan dochters.

1
Wie zijn de risicogroepen?

Effect op de ouders

Ouders die worden mishandeld door hun kind kunnen fysieke gevolgen ondervinden die medische verzorging nodig hebben zoals vb. bloeduitstortingen, breuken, littekens. 

Psychologische gevolgen kunnen zijn: negatief zelfbeeld, depressie, schuld- en schaamtegevoel, verantwoordelijkheid, slaapstoornissen,  machteloosheid,…

Sociale gevolgen kunnen zijn: sociaal isolement van de ouders naar de buitenwereld toe aangezien het onderwerp een taboe blijft, angst voor eigen vervolging, schending van het vertrouwen in de ouder kan zorgen voor een breuk met de partner of de familie,…

Financiële gevolgen: kosten voor verpleging en verzorging, eventueel verlies van werk,…

1
Effect op de ouders

Hulpverlening

Specifieke hulpverlening rond oudermishandeling is zeer moeilijk te vinden. Er zijn instanties die ouders zouden moeten kunnen helpen maar de meeste instanties zijn hier niet gespecialiseerd in.

Zowel de ouders als de jongeren zouden behandeld moeten worden. De ouders, omdat zij het slachtoffer zijn van deze situatie en er toch wel een aantal effecten op hun fysieke en mentale gezondheid kunnen ontstaan door het geweld van hun kinderen. De jongere als dader kan ook gevolgen ondervinden in zijn latere leven door deze mishandeling. Omdat het probleem een taboe is kunnen de schuld- en schaamtegevoelens van de jongere niet makkelijk besproken worden en hierdoor ook niet verwerkt worden. Er is ook een risico dat deze jongere het geweld zal verder zetten in zijn eigen relaties.

1
Hulpverlening

Beleid - wetgeving

Op het vlak van wetgeving in België is er geen specifieke regelgeving rond de mishandeling van ouders. De meeste wetgeving is rond het kind zelf en hierdoor zal de wet ook vaker aan de kant van het kind staan dan aan de kant van de ouder. Het enige duidelijke artikel dat verwijst naar oudermishandeling in het strafwetboek gaat over fysieke mishandeling t.a.v. ouders. In Art 410 van het Strafwetboek spreekt men van het opzettelijk doden, niet doodslag en het opzettelijk toebrengen van lichamelijke letsels waarbij er verzwarende omstandigheden zijn als het een misdrijf is tegen de ouders of bloedverwanten in opgaande lijn.

“Indien de schuldige, in de gevallen omschreven in de artikelen 398 tot 405, de misdaad of het wanbedrijf pleegt tegen zijn vader, moeder of andere bloedverwanten [in de rechte opgaande lijn of in de zijlijn tot de vierde graad], wordt de minimumstraf bedoeld in die artikelen verdubbeld in geval van gevangenisstraf en met twee jaar verhoogd in geval van opsluiting.  Hetzelfde geldt ingeval de schuldige de misdaad of het wanbedrijf heeft gepleegd tegen zijn echtgenoot of de persoon met wie hij samenleeft of samengeleefd heeft en een duurzame affectieve en seksuele relatie heeft of gehad heeft.”( Wetsartikel )

Art 395 sw. Heeft ook een verwijzing naar geweld tegen ouders maar hier wordt er gesproken over “doodslag op de vader, de moeder of andere bloedverwanten in de opgaande lijn wordt oudermoord genoemd en wordt gestraft met (levenslange opsluiting)”. Dit is al een stap verder dan oudermishandeling.

1
Beleid - wetgeving

Goede praktijken

Meer informatie over het onderwerp

  • Boek: Baert, K. (2016). Mijn kind mishandelt mij. Antwerpen-Apeldoorn: Garant Uitgevers nv. Dit is een interessant boek voor preventieadviseurs om meer te weten te komen over het onderwerp. Er komen zowel definities, verschillende types van prevalentie, verklaringen, de gevolgen voor ouders,… in.
  • In 2014 verscheen er een onderzoek van TNO en Movisie in Nederland over oudermishandeling. Hierin werd er vastgesteld dat er in totaal 9500 meldingen zijn gebeurd in 2012-2013 waarbij in 60% van de gevallen de mishandeling al meer dan één jaar duurde. Meer informatie over dit onderzoek kan hier gevonden worden.
  • Boek: Studie van Ingrid Ponjaert-Kristoffersen (1999). Mishandeling door kinderen: de doos van Pandora?.

Bronnen

http://www.vzwzijn.be/wat-is-geweld/themas/oudermishandeling

https://www.kennisplein.be/Pages/Oudermishandeling.aspx

http://www.stat.policefederale.be/assets/pdf/crimestat/nationaal/rapport_2018_trim2_nat_belgie_nl.pdf

http://envisioncounsellingcentre.com/innerpage/resources/parent-abuse/

https://www.pac-uk.org/our-services/cpv/

https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/0192513X03261330

http://www.violenceenverslesparents.be/info.html

https://www.letemps.ch/societe/enfants-terrorisent-leurs-parents

https://www.cairn.info/revue-dialogue-2003-2-page-59.htm

https://www.moviera.nl/ik-zoek-hulp-advies-en-opvang/ik-zoek-hulp-advies-en-opvangwat-is-er-aan-de-hand/mishandeling-van-ouders-door-kinderen/

https://wehavekids.com/family-relationships/The-Silent-Suffering-of-Parent-Abuse-When-Children-Abuse-Parents

Ponjaert-Kristoffersen, I. (1999). Mishandeling door kinderen: de doos van Pandora?. Leuven: acco 

Sauthier, G, D. (2018). La violence des enfants envers leurs parents. Analyse juridique de droit. Zurich: Schultess

1
Goede praktijken