Waarover gaat het?

Volgens de vzw Respect Seniors moet er een onderscheid gemaakt worden tussen het geweld tegen ouderen en de mishandeling van ouderen in die zin dat het laatste plaatsvindt in een vertrouwensrelatie.

We spreken bijvoorbeeld over geweld wanneer de handtas van een oudere op straat wordt gestolen, we spreken eerder over mishandeling als een vriend van de oudere de handtas steelt.

Het Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling (VLOCO) definieert ouderenmis(be)handeling als volgt:

"Onder mis(be)handeling van een ouder persoon (iemand van 55 jaar of ouder) verstaan we al het handelen of nalaten van handelen van al diegenen die in een persoonlijke en/of professionele relatie met de oudere staan, waardoor de oudere persoon (herhaaldelijk) lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt dan wel vermoedelijk zal lijden en waarbij van de kant van de oudere sprake is van een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid." (Comijs e.a. 1996, p. 18)

Het is daarom belangrijk te benadrukken dat mishandeling passief of actief kan zijn en dat verschillende vormen van mishandeling tegelijk aan de orde kunnen zijn:

seniors

Ouderenmishandeling maakte vroeger deel uit van de privésfeer, maar wordt nu beschouwd als een groot probleem door de snelle vergrijzing van de bevolking in veel landen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) zal het aantal 60-plussers in de wereld tussen 1995 en 2025 stijgen van 542 miljoen tot 1,2 miljard.

Deze realiteit treft momenteel maandelijks 1 op de 10 ouderen (in 2017)

1
Waarover gaat het?

De verschillende vormen van ouderenmishandeling

seniors

  • Psychische mishandeling: infantiliseren van de oudere, geen oog of respect hebben voor zijn intimiteit (bv.: een kamer in het rusthuis binnengaan zonder te kloppen; de oudere op een ongepaste manier tutoyeren).
  • Verwaarlozing: eten geven zonder met de bejaarde te praten, de was niet doen, enz.
  • Financieel misbruik: zich de bezittingen van de oudere toe-eigenen onder het voorwendsel van een vervroegde erfenis, afspreken met de oudere persoon op de dag dat hij zijn pensioen ontvangt om geld van hem af te troggelen, enz.
  • Schending van de rechten: beslissingen nemen in de plaats van de bejaarde (bv.: de oudere mag niet meer naar de tuin of gaan wandelen uit schrik dat hij zou vallen).
  • Lichamelijke mishandeling: slagen en verwondingen bij een oudere.
1
De verschillende vormen van ouderenmishandeling

Wie zijn de slachtoffers?

71% van de gevallen: personen die thuis wonen

27% van de gevallen: personen die in een instelling verblijven

Het is interessant daarbij te vermelden dat deze cijfers geen enkele indicatie geven van de vermoedelijke daders van mishandelingen. Volgens de vzw Respect Seniors is het immers niet omdat de oudere in een instelling verblijft dat de mishandeling door een professionnal wordt gepleegd en het is niet omdat de oudere thuis woont dat de mishandeling door een naaste wordt gepleegd.

1
Wie zijn de slachtoffers?

Wie zijn de daders?

65% van de gevallen: een familielid: meestal de kinderen en daarna de partner

20% van de gevallen: een professional (ziekenhuizen, inrichtingen voor geneeskundige verzorging)

Bijzonderheid met betrekking tot ouderenmishandeling    

Het moet worden benadrukt dat iemand een oudere kan mishandelen terwijl hij denkt dat hij hem verzorgt. Over het algemeen gebeurt de mishandeling immers niet met opzet.

Het zijn bijvoorbeeld situaties waarin een zorgverlener met de beste bedoelingen voor ouderen zorgt, maar dat niet op een adequate en correcte manier doet, waardoor deze personen lijden.

Vooral in de bejaardenzorg is er vaak een probleem van werkoverlast in verhouding tot de personeelscapaciteit. Met andere woorden, er wordt meer van de verzorgers gevraagd dan dat ze aankunnen.

Er zijn ook veel gevallen waarin de oudere zich niet bewust is van de mishandeling of gevallen waarin hij er zich wel van bewust is maar de situatie aanvaardt, bijvoorbeeld uit vrees dat hij geen bezoek meer ontvangt.

1
Wie zijn de daders?

Wat zijn de risicofactoren voor ouderenmishandeling?

seniors

 De WGO heeft verschillende risicofactoren aangehaald. Sommige factoren hebben betrekking op de persoon zelf, zoals een slechte lichamelijke of geestelijke gezondheid, alcohol- of drugsmisbruik, of het feit om een bejaarde vrouw te zijn in sommige culturen, waar vrouwen een lagere sociale status hebben, waardoor het risico op financiële verwaarlozing of misbruik toeneemt.

Andere factoren zijn meer gerelateerd aan de familiale toestand, zoals het samenwonen met de dader van de mishandelingen of van hem afhankelijk te zijn, situaties waarin familiale conflictsituaties kunnen verergeren met het verlies van zelfredzaamheid van de oudere.

Het sociaal isolement en het gebrek aan maatschappelijke ondersteuning dat daaruit voortvloeit, wordt ook beschouwd als een belangrijke risicofactor. Heel vaak leidt de gezondheidsverslechtering of het verlies van naasten ertoe dat de oudere buitenspel wordt gezet.

Ook de socio-culturele factoren mogen niet worden vergeten, zoals het beeld van ouderen dat vaak wordt geassocieerd met zwak, nutteloos, afhankelijk, gebrek aan middelen, verwateren van de familiale en intergenerationele relaties.

Op institutioneel niveau zijn de risicofactoren meer gerelateerd aan de opleiding, de vergoeding en de werkoverlast van het personeel, de materiële omgeving van de instelling, het evenwicht tussen de belangen van de instelling en die van de ouderen, en de kwaliteit van de zorg. 

1
Wat zijn de risicofactoren voor ouderenmishandeling?

Acties en documentatie

Internationaal niveau

Europees niveau

Nederland

Ouderenmishandeling in intramurale zorginstellingen: de literatuur op een rij

Deze publicatie gaat in op het fenomeen ouderenmishandeling in intramurale zorginstellingen. Het rapport vormt een inventarisatie, beschrijving en ordening van definities, eerder onderzoek naar ouderenmishandeling in intramurale instellingen, risicofactoren en beschermende factoren.

Nationaal niveau

Gewest

Benaming instelling

Gratis telefoonnummer 

Brussel

vzw Home-Info

 

Ecoute Seniors: 02/223 13 43

Wallonië 

Waals agentschap voor de strijd tegen ouderengeweld "vzw Respect Seniors"

 

vzw Espace Seniors: "bij wie klacht melden"

 

vzw Senoah

 

0800/30330

Vlaanderen

Vlaams Ondersteuningscentrum Ouderenmis(be)handeling (VLOCO)

 

en zijn checklist "RITI" (risicotaxatie-instrument) voor professionals

1712

 

1
Acties en documentatie