Waarom radicaliseren Belgische onderdanen? Twee casestudy’s

In een vorig artikel omschreven we radicalisering als een langdurig en complex proces in drie fases. Het begint dikwijls met een gevoel van onzekerheid en mondt in sommige gevallen uit in gewelddadige of zelfs terroristische acties.

Welke rol spelen ideologische overwegingen bij het overgaan tot de actie? Staat de actie los van de ideologie of houdt de ideologie net in dat men naar de wapens grijpt? Als vervolg op het Gentse onderzoeksrapport Polarisatie en radicalisering: een integrale preventieve benadering waarvan u onderaan de referte vindt, bespreken we hier twee Belgische gevallen. De bedoeling is de gemeenschappelijke basis van de radicalisering te bepalen en tegelijk de verschillen te vinden die zijn ingegeven door de ideologische inspiratie.

‘Blood and Honour’: radicalisering met politieke achtergrond

Deze extreemrechtse groepering werd in Groot-Brittannië opgericht en heeft nu vertakkingen in verschillende Europese landen. In België vinden we Blood and Honour Vlaanderen (officieus) en Blood and Honour Midgard Vlaanderen (officieel). Deze netwerken zijn strak georganiseerd en houden zich vooral bezig met propaganda voor het nazistische gedachtegoed en het organiseren van concerten met muziek die bij dit gedachtegoed aanleunt.

Deze ‘politieke’ radicalisering vindt zijn oorsprong in een gevoel van onrecht of frustratie. Individuele drijfveren zoals aanvaringen met personen uit minderheidsgroepen (allochtonen, homoseksuelen, enz.), baanverlies of sociale omgeving (vierde wereld, extreemrechts, enz.) kunnen de invloed van de ideologie op het individu versterken. Daarbij komt dat de sociale context van de bijeenkomsten (alcohol, drugs) het wantrouwen van de deelnemers tegenover de ideologie wegneemt en het makkelijker maakt om zich die ideologie eigen te maken.

Bij personen die van nature kwetsbaar zijn of die al aan het radicaliseren zijn, kunnen de media een belangrijke rol spelen – ofwel als katalysator (propaganda, rekrutering), ofwel als trigger (nieuws, documentaires, enz.).

Door de deelname aan concerten, groepsavonden of workshops maakt de individuele radicalisering plaats voor een groepsradicalisering. De sociale druk van gelijkgezinden en de solidariteit maken dat de leden opschuiven naar extremisme en geweld om geloofwaardig te blijven in de groep. Het geheime en aparte karakter van de bijeenkomsten en de specifieke uiterlijke kentekenen (opvallende kledij, specifieke tatoeages en haarsnit), kenmerkend voor rechts georiënteerde groeperingen, versterken het sociale isolement van de groep en de trouw aan de beleden waarden.

De laatste fase van de radicalisering komt tot uiting in de regelmatige en steeds actievere deelname aan de activiteiten van de groep (conferenties, opstellen van informatieblaadjes) tot op een zeker moment zelfs deelname aan paramilitaire opleidingskampen en het plannen van aanslagen. Tot op heden hebben dergelijke plannen nog geen vaste vorm gekregen.

Muriel ‘Myriam’ Degauque: radicalisering op religieuze grondslag

Muriel Degauque, hier geboren en met de Belgische nationaliteit, ging tot het uiterste in haar radicalisering door in 2005, ongeveer 10 jaar na haar bekering tot de islam, in Irak een zelfmoordaanslag te plegen, gericht tegen de Amerikaanse troepen.

Er lagen wellicht twee persoonlijke factoren aan de basis van haar radicalisering: een medisch probleem (ze werd geboren zonder baarmoeder) en de dood van haar broer waardoor ze in contact kwam met spiritualiteit. Voor haar was de islam een openbaring die haar weer zin in het leven en zelfvertrouwen gaf.

Deze ‘religieuze’ radicalisering wordt gekenmerkt door de zoektocht naar een identiteit. In dit specifieke geval was die zoektocht vooral persoonlijk. Muriel werd in de loop der jaren steeds vromer en radicaler in het uitoefenen van haar religieuze plichten, terwijl ze toch sterk tegen terrorisme gekant bleef.

In een situatie waarin ze kwetsbaar is en gediscrimineerd wordt en in een geopolitieke context die haar geloofsgemeenschap (in Irak, Palestina en Tsjetsjenië) onderdrukt, knutselen Muriel en haar geloofsgenoten hun eigen ‘hybride’ islam in elkaar. Daarvoor zoeken ze zoveel mogelijk informatie (op het internet, bij kennissen, enz.) en beginnen ze gewelddadige actie te overwegen om het ervaren onrecht te wreken.

De ideologie speelt hier een belangrijke rol omdat ze een verwijdering inhoudt van alles wat niet islamitisch is. Dit sociale isolement vergemakkelijkt de overgang van radicalisme naar extremisme. De ideologie kan ook oproepen tot gewapende strijd, de jihad.

Het proces van radicalisering mondt uit in terrorisme wanneer Muriel en haar man beslissen naar Bagdad te reizen (zelfrekrutering) om contacten te leggen. Eerder toevallig komen ze terecht in een groep van ex-militairen en islamisten en – door hen geïndoctrineerd – pleegt Muriel uiteindelijk een zelfmoordaanslag. Haar man komt later om tijdens de voorbereiding van een andere aanslag.

Sébastien Dormaels
Licentiaat in de criminologie

Copyright: Secunews

Artikel gegevens

Auteur:Secunews
Taal waarin het artikel verscheen:
  • NL
Publicatiedatum:vri, 23/11/2012
Link naar oorspronkelijke publicatie: Waarom radicaliseren Belgische onderdanen? Twee casestudy’s
Thema's:
  • radicalisme